Tìm kiếm tài liệu miễn phí

Nhận dạng các cụm liên kết ngành và một số đề xuất chính sách tại Việt Nam

Bài viết Nhận dạng các cụm liên kết ngành và một số đề xuất chính sách tại Việt Nam trình bày chính sách nhằm phát triển lực lượng sản xuất và nâng cao trình độ sản xuất, trong đó hình thành các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu công nghệ cao để thu hút đầu tư, chuyển giao công nghệ, đào tạo và bồi dưỡng lực lượng lao động,... Mời các bạn cùng tham khảo.



Đánh giá tài liệu

0 Bạn chưa đánh giá, hãy đánh giá cho tài liệu này


  • 5 - Rất hữu ích 0

  • 4 - Tốt 0

  • 3 - Trung bình 0

  • 2 - Tạm chấp nhận 0

  • 1 - Không hữu ích 0

Mô tả

NHẬN DẠNG CÁC CỤM LIÊN KẾT NGÀNH
VÀ MỘT SỐ ĐỀ XUẤT CHÍNH SÁCH TẠI VIỆT NAM
PGS., TS. NGUYỄN ĐÌNH TÀI - Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế - Xã hội và Quản lý Doanh nghiệp

Việt Nam đã có nhiều chính sách nhằm phát triển lực lượng sản xuất và nâng cao trình độ sản
xuất, trong đó hình thành các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu công nghệ cao để thu hút
đầu tư, chuyển giao công nghệ, đào tạo và bồi dưỡng lực lượng lao động. Việc gắn kết phát triển
các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu công nghệ cao với phát triển công nghiệp hỗ trợ được
nhìn nhận như một giải pháp tích cực và hiệu quả trong quá trình hội nhập và nỗ lực tham gia vào
chuỗi giá trị toàn cầu, tuy nhiên, sự gắn kết này nhìn chung còn rất yếu.
Từ khóa: Kinh tế vùng, liên kết vùng, chiến lược kinh tế - xã hội

Vietnam has released different policies
for developing production capacity and
production level including establishment of
industrial zones, industrial parks, hi-tech
zones to attract investment, technology
transfer and training qualified labor force. The
connection between development of industrial
zones, industrial parks, hi-tech zones with
development of support services has been
identified as an effective measure for the
integration and attempt to participate in the
global value chain, however, this connection
now has been considered to be weak.
Keywords: Regional economy, regional linking,
socio-economic development strategy

Ngày nhận bài: 15/12/2016
Ngày chuyển phản biện: 18/12/2016
Ngày nhận phản biện: 8/1/2017
Ngày chấp nhận đăng: 9/1/2017

Các mô hình cụm liên kết
ngành phổ biến trên thế giới
Thực tiễn thế giới cho thấy, việc phát triển một
mạng lưới cụm liên kết ngành (CLKN) hữu hiệu sẽ
tạo điều kiện giúp tăng năng lực cạnh tranh; nâng
cao trình độ công nghệ trong nước, phát triển và
chuyển đổi cơ cấu kinh tế địa phương; đẩy nhanh
quá trình công nghiệp hóa, tạo việc làm và giải quyết
các vấn đề phát triển kinh tế - xã hội khác. CLKN
theo 2 tiêu chí:
50

- Phân loại theo tính chất ngành có: Cụm ngành công
nghệ khoa học kỹ thuật cao; Cụm ngành công nghiệp
thông thường; Cụm ngành công nghiệp truyền thống.
- Phân loại theo mô hình tổ chức có:
+ Cụm liên kết mạng: Đây là cụm tập hợp nhiều
doanh nghiệp (DN) trong nước có quy mô nhỏ, liên
hệ, trao đổi, hợp tác với nhau theo nhu cầu, người
lao động thường di chuyển qua lại giữa các DN trong
cụm.
+ Cụm ngành trục bánh xe và nan hoa: Là cụm
ngành bị chi phối bởi một hay một vài DN lớn (đóng
vai trò trục bánh xe) có các nhà cung cấp hay các DN
liên quan với quy mô nhỏ hơn ở xung quanh (các
nan hoa).
+ Cụm ngành vệ tinh: Là cụm ngành bao gồm tập
hợp các DN chi nhánh có liên kết tổ chức bên ngoài,
hay nói cách khác là “vệ tinh” cho các DN mẹ ở nước
ngoài. Ở mô hình này, mối liên kết giữa các công ty
thành viên của cụm là mờ nhạt, nhưng chúng cùng
quy tụ với nhau tại một vùng lãnh thổ.
+ Cụm chính phủ chủ đạo: Cụm loại này lấy khu
vực nhà nước làm trung tâm, tức là, bị chi phối bới
các tổ chức công, cơ quan chính phủ hay các đơn vị
hoạt động phi lợi nhuận (các viện R&D, các trường
đại học, căn cứ quân sự…).

Nhận dạng các cụm liên kết ngành ở Việt Nam
Theo Bộ Công Thương, tính đến hết năm 2015,
cả nước có hơn 600 cụm công nghiệp (CCN) đã đi
vào hoạt động, thu hút được khoảng hơn 10.800 dự
án đầu tư sản xuất kinh doanh với tổng vốn đầu tư
đăng ký khoảng 138.800 tỷ đồng. Cùng với đó, cả
nước có hơn 300 khu công nghiệp (KCN) và 16 khu
kinh tế (KKT). Mặc dù, các KCN và CCN ở Việt Nam

TÀI CHÍNH - Tháng 2/2017
chủ yếu được hình thành từ sáng kiến riêng của các
địa phương và các mô hình này mới chỉ phát huy lợi
thế quy mô tập trung về mặt địa lý, còn các liên kết
kinh tế rất lỏng lẻo, nhưng chúng cũng đã có “dáng
dấp” của CLKN.
Hầu hết các KCN và CCN kể trên đều thuộc loại
CCN thông thường với mô hình tổ chức kiểu cụm
liên kết mạng. Các CLKN này hình thành tự phát,
phát triển không bền vững, kém năng động, liên hệ
lỏng lẻo, đặc biệt có rất ít liên kết giữa các DN trong
cụm với các doanh nghiệp và chủ thể kinh tế khác
bên ngoài cụm.
Tuy thế, trong số các CLKN loại CCN thông
thường ở Việt Nam, cũng đã xuất hiện một số cụm
vệ tinh. Đó là những ngành, lĩnh vực thực hiện liên
kết ngành và tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu
nhưng chủ yếu do nhu cầu bắt buộc của thị trường.
Chẳng hạn, ngành dệt may, da giày tham gia phần
gia công, chế biến nguyên vật liệu được thực hiện
trong nước đạt được 20-30%, phần thực hiện ở nước
ngoài tới 70 - 80% do nhập khẩu nguyên vật liệu.
Cụm dệt may ở khu vực TP. Hồ Chí Minh là một ví
dụ cho trường hợp này. Tương tự, ngành ôtô, lắp
ráp trong nước đạt khoảng 5 – 10%, trong khi phần
thực hiện nước ngoài tới 90 – 95% do phải nhập linh
kiện, máy móc…
Bên cạnh các CLKN theo mô hình vệ tinh, đã hình
thành các CCN thông thường tổ chức theo mô hình
trục bánh xe và nan hoa. Điển hình cho trường hợp
này là Công ty Cổ phần Ô tô Trường Hải (Thaco).
Công ty này đã đầu tư thành lập Khu phức hợp cơ
khí ô tô Chu Lai – Trường Hải tại Khu kinh tế mở
Chu Lai. Hiện nay, Khu phức hợp này đã có 23 công
ty, nhà máy (4 nhà máy sản xuất, lắp ráp, 8 nhà máy
sản xuất linh kiện, phụ tùng) và các đơn vị hỗ trợ.
Ở đây, “trục bánh xe” là Thaco và “nan hoa” là 23
đơn vị hỗ trợ.
Thuộc loại CCN truyền thống là các cụm công
nghiệp làng nghề. Theo số liệu thống kê, hiện nay, ở
Việt Nam có từ 2000 đến 3000 cụm công nghiệp làng
nghề, trong đó Miền Bắc chiếm khoảng 70% số cụm
công nghiệp làng nghề; tổng số cơ sở sản xuất trong
các cụm công nghiệp làng nghề là khoảng 40.000,
trong đó hơn 80% là các hộ kinh doanh cá thể. Nhiều
cụm công nghiệp làng nghề không những chỉ sản
xuất những sản phẩm truyền thống, sản phẩm mới
mà còn áp dụng các công nghệ sản xuất mới để sản
xuất ra các sản phẩm có chất lượng cao xuất khẩu
ra nước ngoài.
Những năm trở lại đây đang chứng kiến làn sóng
các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) Nhật Bản
đầu tư vào lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ tại Việt Nam.

Tại KCN Bắc Thăng Long Hà Nội, tập trung nhiều
DN 100% vốn FDI đến từ Nhật Bản. KCN này liên kết
các DN lắp ráp cơ điện tử lớn đến từ Nhật Bản như
Canon, Panasonic với các DN cung cấp phụ tùng linh
kiện cũng đến từ Nhật Bản như Nissei, Santomas,
Yasufuku… Doanh thu một năm tại KCN này đạt
trên 30 nghìn tỷ đồng và xuất khẩu trên 1 tỷ USD.
Đây là ví dụ về cụm ngành công nghiệp khoa học kỹ
thuật cao tổ chức theo mô hình trục bánh xe và nan
hoa. Từ hiệu quả của KCN này, Hà Nội đang định
hướng phát triển mạnh các CLKN loại này.
Bên cạnh đó, việc hình thành và phát triển các
khu công nghệ cao (KCNC) ở các thành phố lớn, TP.
Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng thể hiện sự nỗ lực
lớn của Nhà nước. Một trong các đích hướng tới của
các khu công nghệ cao là tạo môi trường thuận lợi
thu hút FDI trong lĩnh vực công nghệ cao, đặc biệt
là thu hút các tập đoàn đa quốc gia. Khu công nghệ
cao còn là nơi thu hút, tập hợp lực lượng trí thức
khoa học công nghệ trong cả nước, trí thức Việt kiều
và các nhà khoa học công nghệ nước ngoài trong
nghiên cứu, sáng tạo và chuyển giao công nghệ trực
tiếp cho sản xuất và ươm tạo DN công nghệ cao.
Khu Công nghệ cao khuyến khích đầu tư vào các
lĩnh vực công nghệ thông tin, truyền thông, công
nghệ phần mềm tin học, công nghệ sinh học, công
nghệ vi điện tử, cơ khí chính xác, cơ-điện tử, công
nghệ vật liệu mới… Có thể thấy, các khu công nghệ
cao mang “dáng dấp” của cụm ngành công nghiệp
khoa học kỹ thuật cao được tổ chức theo mô hình
cụm chính phủ chủ đạo.

Phát triển loại cụm
liên kết ngành nào cho Việt Nam?
Phát triển CLKN nhằm nâng cao năng lực cạnh
tranh cho các DN là lựa chọn chính sách của nhiều
quốc gia trên thế giới. Tuy nhiên, mục tiêu trực tiếp
của KCN, CCN ở Việt Nam hiện nay mới chỉ là thu
hút, tập trung các DNNVV, hợp tác xã, hộ kinh doanh
cá thể ở địa phương, ổn định cơ sở hạ tầng, thúc
đẩy sản xuất kinh doanh và khắc phục ô nhiễm môi
trường, ít có sự liên hệ hỗ trợ cho nhau trong chuỗi
giá trị. Do vậy, các KCN, CCN ở Việt Nam, mà thực
chất là các cụm ngành công nghiệp thông thường và
các cụm ngành công nghiệp truyền thống tổ chức
theo mô hình kết nối mạng hoặc mô hình vệ tinh cần
được củng cố, phát triển theo hướng củng cố hạ tầng
kỹ thuật và môi trường, tăng cường các mối liên kết
giữa các DN để tạo dựng và phát triển chuỗi giá trị.
Những ngành “thông thường” như dệt may, da
giày có định hướng xuất khẩu rất cao, thì liên kết
quốc tế, hay nói cách khác, tham gia vào chuỗi giá trị
51

toàn cầu có ý nghĩa sống còn cho các DN Việt Nam.
CLKN cho DN các ngành này nên theo mô hình vệ
tinh, theo đó hạt nhân là các DN may mặc hoặc da
giày xuất khẩu và các DN Việt Nam (chủ yếu là các
DN Việt Nam) sản xuất các linh kiện, phụ kiện, chi
tiết… hỗ trợ cho DN “hạt nhân”.
CLKN được hình thành từ sự quần tụ của các DN
trong một số ngành và lĩnh vực có liên quan khá chặt
chẽ, do đó không thể không tính đến vai trò của công
nghiệp hỗ trợ. Sự lớn mạnh của CLKN cũng kéo theo
sự lớn mạnh của công nghiệp hỗ trợ. Sự phát triển
của CLKN thể hiện ở các khía cạnh sản phẩm được
tập trung sản xuất với khối lượng lớn, chất lượng sản
phẩm cao, đồng đều; tạo công ăn việc làm cho người
lao động; thu hút vốn đầu tư nước ngoài… sẽ tạo
điều kiện cho các DN trong nước phát triển ngành
công nghiệp hỗ trợ.
Các khu công nghệ cao đang được Nhà nước tập
trung đầu tư, phát triển chính là tiền đề của các cụm
ngành công nghiệp khoa học kỹ thuật cao tổ chức
theo mô hình chính phủ chủ đạo. Các CLKN này sẽ
là những “cái nôi” khoa học công nghệ mới, hiện đại
của Việt Nam trong tương lai.
Muốn quy tụ các DN cùng ngành, cùng lĩnh vực
vào trong một khu vực địa lý tập trung để hình thành
CLKN thì các địa điểm chỉ có thể là những tỉnh,
thành phố lớn, nơi quy tụ nhiều DN, nơi thuận lợi về
hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và cả thị trường hàng
hóa. Đó sẽ là TP. Hồ Chí Minh, Bà Rịa-Vũng Tàu, Bình
Dương, Đồng Nai ở phía Nam và Hà Nội, Hưng Yên,
Hải Dương, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc ở phía Bắc.

Vấn đề tổ chức thực hiện
Những năm trở lại đây, Chính phủ Việt Nam đã
có những động thái tích cực trong chính sách phát
triển các CLKN. Ngày 5/5/2014, Thủ tướng Chính
phủ đã có Quyết định số 644/QĐ-TTg phê duyệt Đề
án “Hỗ trợ DNNVV để phát triển các cụm liên kết
ngành trong chuỗi giá trị khu vực nông nghiệp nông
thôn”. Tiếp đó, ngày 13/1/2015, Thủ tướng chính phủ
ban hành Quyết định 32/QĐ-TTg Phê duyệt Chương
trình đồng bộ phát triển và nâng cấp cụm ngành và
chuỗi giá trị sản xuất các sản phẩm có lợi thế cạnh
tranh: Điện tử và công nghệ thông tin; dệt may; chế
biến lương thực thực phẩm, máy nông nghiệp; du
lịch và các dịch vụ liên quan.
Theo Quyết định 32/QĐ-TTg, Chính phủ sẽ tập
trung phát triển đồng bộ các cụm sản xuất liên ngành
nhằm góp phần đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu, nâng
cao hiệu quả và liên kết giữa các ngành, lĩnh vực,
vùng kinh tế gắn với việc hình thành chuỗi giá trị
sản xuất và nâng cao giá trị trong nước; phát huy
52

lợi thế của từng vùng, chuyển đổi và hình thành cơ
cấu vùng kinh tế hợp lý, đa dạng về ngành, nghề và
trình độ phát triển với mục tiêu “Đồng bộ phát triển
và nâng cấp cụm ngành và chuỗi giá trị sản xuất của
các sản phẩm có lợi thế cạnh tranh thuộc năm ngành:
Điện tử và công nghệ thông tin, dệt may, chế biến
lương thực thực phẩm, máy nông nghiệp, du lịch và
các dịch vụ liên quan”.
Vấn đề liên kết trong sản xuất công nghiệp, liên
kết giữa các địa phương trong một vùng, miền cũng
đã được đặt ra trong thời gian qua. Tuy nhiên, trên
thực tế, phát triển quy hoạch công nghiệp vẫn chủ
yếu quan tâm tới vấn đề mặt bằng, còn vấn đề phát
triển liên kết trong một KCN, CCN, khu kinh tế rất
hạn chế. Các hoạt động liên quan đến liên kết, tích tụ
công nghiệp, phân đoạn sản xuất, chuỗi giá trị... còn
ít được quan tâm.
Để thực sự phát triển CLKN, thì trừ trường hợp
các CLKN Chính phủ chủ đạo, Nhà nước nên đóng
vai trò kích thích sáng kiến của giới doanh nghiệp,
định hướng và khuyến khích việc hình thành CLKN
từ sáng kiến của họ và trợ giúp thật mạnh về mặt hạ
tầng, tài chính, công nghệ, đào tạo và tư vấn thông
qua các chương trình dài hạn. Cần có chính sách hỗ
trợ đối với các DN chưa tham gia cụm, nhưng có
điều kiện để hình thành cụm như các làng nghề, các
cụm tiểu thủ công nghiệp trong các CCN hiện tại.
Thêm vào đó, trong bối cảnh hiện nay, để phát triển
CLKN, cần lồng ghép, gắn kết chính sách, chương
trình phát triển CLKN với các chính sách, chương
trình liên quan khác, đặc biệt là chính sách trợ giúp
phát triển DNNVV; cần tuân thủ chặt chẽ các nguyên
tắc cụ thể và thực tiễn trong xây dựng chính sách
phát triển CLKN. Ngoài ra, tập trung hình thành,
phát triển CLKN trong một số ngành, lĩnh vực có
tiềm năng hiện có.
Tài liệu tham khảo:
1. Lê Thế Giới, “Tiếp cận lý thuyết CLKN và hệ sinh thái kinh doanh trong nghiên
cứu chính sách thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ ở Việt Nam”, Tạp chí Khoa học và
Công nghệ, Đại học Đà Nẵng, Số 1(30), 2009;
2. Hoshino T. (2006), “DNNVV Nhật Bản tiến vào ngành công nghiệp phụ trợ của
Việt nam và các nước ASEAN”, Hội nghị bàn tròn Việt Nam-Nhật Bản về chính
sách đối với DNNVV Việt Nam trước tác động toàn cầu hóa, Hà Nội, 31/8/2006;
3. Quyết định số 12/2001/QĐ-TTg ngày 24/2/2011 của Thủ tướng Chính phủ về
chính sách phát triển một số ngành công nghiệp hỗ trợ;
4. Quyết định số 644/QĐ-TTg ngày 5/5/2014 của Thủ tướng Chính phủ Phê
duyệt Đề án “Hỗ trợ DNNVV để phát triển các CLKN trong chuỗi giá trị khu vực
nông nghiệp, nông thôn”;
5. Quyết định 32/QĐ-TTg ngày 13/1/2015 của Thủ tướng Chính phủ Phê duyệt
Chương trình đồng bộ phát triển và nâng cấp cụm ngành và chuỗi giá trị sản
xuất các sản phẩm có lợi thế cạnh tranh.

Tài liệu cùng danh mục Kế hoạch kinh doanh

Design trong các lĩnh vực kinh doanh

Tham khảo tài liệu 'design trong các lĩnh vực kinh doanh', kinh doanh - tiếp thị, kế hoạch kinh doanh phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc hiệu quả


ĐỊNH VỊ SẢN PHẨM TRONG KINH DOANH THƯƠNG HIỆU

Giả sử một công ty đã nghiên cứu và lựa chọn được thị trường mục tiêu của mình. Nếu nó là công ty duy nhất phục vụ thị trường mục tiêu đó thì nó chắc chắn có thể tính một giá sẽ đem lại lợi nhuận hợp lý. Nếu nó tính giá quá cao và không có rào cản nhập cao, thì các đối thủ cạnh tranh sẽ nhảy vào thị trường đó và làm cho giá hạ xuống. Nếu có một số công ty theo đuổi cùng một thị trường mục tiêu và các sản phẩm của họ không có gì khác biệt,...


Vai trò của ý tưởng trong phát triển thương hiệu

Trong một lần giải lao giữa giờ, chúng tôi uống trà. Không phải trà túi lọc lipton, Dilmah, hay Royal như thường lệ, mà là trà sữa trân châu! Ly trà trân châu bán trước cửa trường học chỉ với giá 3000 đồng, nay xâm nhập vào thế giới văn phòng công sở, nghiễm nhiên nhảy lên giá cao ngất ngưởng là 12.000 đồng. Đó là một ví dụ sinh động về cách “đóng gói“ thương hiệu, một liên tưởng thú vị cho cái gọi là “ý tưởng“ ...


Chiến lược kinh doanh kiểu Nhật – Nhẫn nại chờ thời cơ !

Giữa thế kỷ 19, ngành công nghiệp của chủ nghĩa tư bản nước Anh trên đà phát triển rất nhanh, khi đó hãng Branche nổi tiếng về sản phẩm hàng dệt, sản phẩm của họ bán rất chạy ở hầu hết các nơi trên khắp thế giới. Điều đó đã khiến các bạn đồng nghiệp của Nhật Bản để mắt tới. Hãng Branche nằm bên cạnh một dãy phố náo nhiệt. Cứ mỗi buổi trửa, công nhân viên chức của hãng lại kéo nhau đến một quán ăn đối diện để ăn trưa mặc dù giá cả ở đây cũng khác...


Logo trong chiến lược thương hiệu

Logo chỉ là một phần nhỏ trong chiến lược thương hiệu của bạn. Logo được xem là một biểu tượng có thể cung cấp cho người tiêu dùng sự nhận biết ngay tức khắc và mạnh mẽ về thương hiệu, công việc kinh doanh cũng như sản phẩm hay dịch vụ mà bạn cung cấp.


Kế hoạch kinh doanh nhà hàng

Mời các bạn cùng tham khảo nội dung tài liệu "Kế hoạch kinh doanh nhà hàng" dưới đây để nắm bắt được những nội dung tổng quan nhà hàng, thực đơn, kế hoạch marketing, kế hoạch bán hàng, kế hoạch nhân sự, quản trị rủi ro, kế hoạch tài chính. Đây là tài liệu tham khảo hữu ích cho các bạn chuyên ngành Kinh doanh.


5 bước lập kế hoạch nghề nghiệp

Bản kế hoạch nghề nghiệp chính là “vũ khí” giúp bạn trở thành chủ nhân của tương lai chính mình. Thông qua việc đánh giá lối sống, sở thích, sự đam mê, kỹ năng, tính cách, điểm mạnh, điểm yếu, bản kế hoạch này sẽ chỉ cho bạn thấy con đường tối ưu nhất để đạt được mục tiêu nghề nghiệp trong tương lai.


Nguồn gốc của ý tưởng kinh doanh mới

Tài liệu Nguồn gốc của ý tưởng kinh doanh mới chứa đựng những ý tưởng kinh doanh, địa điểm để xem xét, những lộ trình để tìm cơ hội thành công cho doanh nghiệp nhỏ của bạn. Chúc bạn thành công.


Hướng đi nào cho thương mại điện tử nội (TMĐT Việt Nam)?

Các chuyên gia cho rằng để TMĐT Việt Nam thực sự “tăng tốc” cần đào tạo được đội ngũ nhân lực TMĐT đủ mạnh, phát triển hạ tầng Internet băng rộng… Việt Nam mới giải quyết được cơ bản vấn đề tuyên truyền nhận thức về TMĐT cho số đông các doanh nghiệp...


Strategic Adaptation

The main reason for conducting business is creating and maintaining value (cf. Conner 1991; Sirmon et al. 2007). As companies are not stand-alone, closed systems, value creation is dependent in various ways on interrelations with the environment. It is from the environment that organizations are acquiring all the inputs and resources that they need for their operation, whether these are tangible or intangible resources, capital or human resources.


Tài liệu mới download

Mẫu Bản cảnh cáo nhân viên
  • 19/05/2015
  • 83.325
  • 894

Từ khóa được quan tâm

Có thể bạn quan tâm

PTIT SUMMER CONTEST 4
  • 27/05/2013
  • 41.991
  • 249
Kế hoạch kinh doanh
  • 24/10/2009
  • 30.954
  • 230

Bộ sưu tập

Danh mục tài liệu